24 Aralık 2011 Cumartesi

Çocuklarda Gelişim Dönemleri ve Destek

Çocuklar her yaşta farklı gelişimsel özellikler gösterir. Gelişim alanları her yaşta aynı hızda faaliyet göstermez. Her yaşta bazı gelişim alanları ön plana çıkar. Örneğin; yeni doğmuş bir bebek ilk 6 aya kadar hızlı kilo alır, sonrasında emekleme ön plana çıktığı için kilo artışı yavaşlar

Gelişim dönemleri

 
2 yaş dönemi
Bilişsel ve Dil Gelişim
25 kadar sözcüğü söyleyebilir.
2 sözcüklü cümlecikleri taklit edebilir.
Konuşması yabancılar tarafından bile anlaşılır hale gelir.
Kullanabildiğinden çok daha fazla sözcüğü anlayabilir.
Sözcük dağarcığı hızla gelişir.
Okumayı taklit eder.
Tuvalete gitmesi gerektiğinde haber verir.
Ben merkezli düşünce hakimdir.
3 ve daha fazla kelimeli cümleler kurmaya başlar.
Dikkati sürekli değildir, uzun süre bir oyuna odaklanamaz.

Fiziksel ve Motor Gelişim
Çok hareketli ve çevresine karşı meraklıdır.
Koşma, sıçrama, merdiven çıkma becerilerini geliştirir.
İtip çekebilir, dengede durabilir ve kendisine uygun bir eşyayı kolaylıkla taşıyabilir.
Pipetle meyve suyu vb. içecekleri içer.
Yiyecekleri bölmek için çatal kullanır.
Savrulan bir tekmeyle topa vurur.
Kaydıraktan yukarı çıkıp aşağı kayar.
Geri geri yürür.
Büyük oyuncakları iter ve çeker.
Dengesini yitirmeden çömelerek oynar.
Parmak uçlarında durur.
Makasla gelişi güzel keser.
Yatay çizgiyi taklit eder.
Taklit ederek tren yapar.
Parmaklarıyla pastel boyayı tutar.
Daire şeklini taklit eder.
Kitaptaki resimlerin ayrıntılarını parmakla işaret ederek gösterir.
Kendi başına resimli kitaba bakar.
Kaşıkla yemek yiyebilir.
Tuvalette pantolonunu kendi başına indirebilir. 

Sosyal ve Duygusal Gelişim
Çevresine yoğun bir merak duygusu ile yaklaşır.
Kapı kollarına ulaşır ve çoğunlukla kapıyı açıp dışarı çıkar.
Sahip olduğu şeyleri kararlılıkla korur.
İstediklerinin anında yerine getirilmesini ister.
Başka çocuklara ilgi gösterilmesine kızar.
Oyuncakları ya da yetişkinlerin ilgisini paylaşma olgusu hala gelişmemiştir.
Oyuncaklar konusunda belirli bir tercihi yoktur ve oyuncaklara ilgisinin nedeni çevresindeki eşyaları tanımaktır. Bu nedenle evdeki çeşitli nesnelere oyuncağı gibi ilgi duyabilir.

3 yaş dönemi
Bilişsel ve Dil Gelişim
Çevresindekilere dünya hakkında devamlı sorular sorar.
Dış dünyadaki insanların faaliyetlerinin farkına varır.
Yaşadığı olayları basitçe anlatabilir.
Her şeye karşı merakla öğrenme eğilimindedir.
Akranlarıyla oynama eğilimindedir.
Dikkatini on dakika süre ile öyküye yöneltir.
Sonradan isimlendirdiği ilkel resimler yapar.
Dilbilgisi kurallarını öğrenmeye başlar.
İstendiğinde adını ve soyadını söyleyebilir.
Oyun oynarken kendi kendine konuşur.
Ben merkezli konuşma hakimdir.
Zaman zaman konuşma bozuklukları görülebilir.
Geçmiş, gelecek ve şimdiki zaman kavramlarını anladıkça zaman belirten sözcükler kullanmaya başlar.

Fiziksel ve Motor Gelişim
Makas kullanabilir.
Eksik bir insan resminin kolunu ya da bacağını tamamlar.
Yardımsız dar bir çizgi üzerinden yürür.
Koşar, durur, köşeleri döner ve engellerden kaçınır.
İki ayağının üzerinde zıplar.
Topu kollarıyla yukarı doğru atabilir.
Dişlerini fırçalar, ellerini yıkar, ayakkabılarını giyer.
Üç parmağını kullanarak boyama yapabilir.
Yuvarlak, dikey ve yatay çizgiler çizebilir.

Sosyal ve Duygusal Gelişim
Bu devrede çocuk kendi girişimiyle ve başkalarından bağımsız olarak hareket etmeye çalışır ve sanki annesine hiç gerek duymuyormuş gibi davranır.
Birçok hayali oyun icat eder.
Cinsiyetini söyleyebilir.
Başkalarının duygusal tepkilerini anlar.
Kendini tanır, yabancılara karşı ürkek tutumu azalır.
Yaşıtlarını ve yetişkinleri taklit etmeye başlar.
Başkaları için birşeyler yapmayı reddeder.
Ev işleri, bahçe işleri, alışveriş gibi etkinliklerde yetişkine yardımcı olmaktan hoşlanır.
 
4 yaş dönemi
 Bilişsel ve Dil Gelişim
Herhangi bir resimde gördüğü 4 nesneyi hatırlar.
Geçmiş ve şimdiki zamanın farkında olmaya başlar.
Kendisi için anlamlı olabilecek resimler çizer ve açıklar.
Yetişkin açıklamalarını taklit eder.
Oyun arkadaşlarını kendi seçer, seçimleri daha çok kendi cinsindendir.
Her şeyi sorgulamaya devam eder.
Olayları abartarak anlatır.
Ayrıntılı cevap isteyen sorular sorar.
Basit olaylarla ilgili neden-sonuç ilişkisini kurabilir.
“Niçin” sorusuna ayrıntılı yanıtlar verebilir.
Haftanın günlerini sırasıyla ezbere söyleyebilir.
Hayalinde yaşattığı kişilerle konuşabilir.
Uzun bir cümleyi yineleyebilir.
Sesi üzerinde kontrolü artar. ( Fısıldayabilir ya da bağırabilir.)
Sesleri ve kelimeleri sık sık tekrar eder.
 
Fiziksel ve Motor Gelişim
Ufak bir makasla şekli keser ve başka bir kâğıtta bulunan aynı şeklin üzerine yapıştırır.
Yemeğini dökmeden kendisi koyabilir.
Tek ayağının üstünde durur.
Müziğe göre hareket eder.
Bir çizgi boyunca öne ve geriye doğru yürür.
Parmak ucunda koşabilir.
Kalem ve boya fırçalarını başarı ile kullanır.
Üç tekerlekli bisiklete kolaylıkla binebilir. 

Sosyal ve Duygusal Gelişim
Engellenirse inat edip direnir.
Sevdiği kişileri paylaşamaz.
İlgi çekmek için dramatik gösterilerde bulunabilir.
Duygularını ifade edip paylaşabilir.
Genelde çok daha bağımsız ve oldukça inatçıdır. Kendi isteği ile hareket eder.
Konuşma ve etkinliklerinde mizah anlayışını sergiler.
 Evin dışında eline geçirebildiği işe yarar her türlü malzemeyle bir şeyler üretmeye, oluşturmaya çalışarak yaratıcılığını sergiler.
Beklemeyi öğrenmiştir.
Yanlış ve doğru konusunda kültürel kavramları öğrenmeye başlamıştır.
 
Okul öncesi dönemde çocuğunuzu desteklemek için;
Çocuğunuzu, içinde bulunduğu gelişim dönemi özelliklerinin üstünde bilgi edinmesi için zorlamayın.
Okul öncesi çocuklarının hafızaları kısa sürelidir. Öğrendikleri konuları çabuk unutabilirler. Bu nedenle tekrarlar yapmak zorunda kalmanız gerekebilir.
2-3 yaş çocuğu bağımsız hareket etme ihtiyacındadır. Onun bu ihtiyacını destekleyin ancak ne zaman isterse ulaşabileceği konumda olun.
Çocukların öğrenme yöntemi oyundur. Oyun oynamasına ve oyunlarda sizi taklit etmesine izin verin.
Hikâye kitaplarının resimli olmasına özen gösterin. Resimleri size anlatmasını isteyin. Böylece yeni kelimeler öğrenmesi için fırsat vermiş olacaksınız.
Zaman zaman nasıl cevaplayacağınızı bilemediğiniz sorularla karşılaşabilirsiniz. “Bilmiyorum ama öğrenirsem sana anlatacağım.” demekten çekinmeyin.
Her davranışınızla hatta jest ve mimiklerinizle bile ona model olduğunuzu unutmayın. 



Kaynakça:
Prof. Dr. Haluk Yavuzer – Çocuğunuzun İlk 6 Yılı
Yard. Doç. Dr. Adalet Kandır – Çocuğum Büyüyor


Bumerang - Yazarkafe